#LEESKEUKEN
KIJKJE IN DE KANDINSKY LEESKEUKEN
AFLEVERING 1
Door David Rous
Sinds de laatste PISA uitslagen, waaruit blijkt dat 40% van onze jongeren het basisniveau lezen niet meester is, gaat er een schokgolf door Nederland. Vorig meetmoment was het een kwart van de 15-jarigen. Wanneer houdt deze vrije val op? Nergens speelt deze vraag meer dan op school, de plek waar zowel het technisch lezen ontwikkeld dient te worden als de liefde voor de literatuur. Hoog tijd, dacht de redactie van het Kandinsky Nieuws, om onszelf eens de maat te nemen.
Hoe staan we ervoor en wat doen we om de malende molenstenen van de virtuele verlokkingen op onze schermen in te ruilen voor de scheppende daad; woorden van wijze schrijvers op het canvas van onze geest tot leven te wekken? In deze serie nemen we een kijkje in onze eigen leeskeuken.
Voordat we mailen met een eerste bruisende bron van leesonderwijs, is het belangrijk om nuance aan te brengen in hoeverre de PISA resultaten gelden voor onze school.
Het onderzoek maakt geen onderscheid naar schooltypen. Dat doet onze eigen inspectie van het Onderwijs in haar onderzoek Peil Leesvaardigheid Tweede Leerjaar VO en VSO(2024) wél. Daaruit blijkt dat 82% van de mavoleerlingen en 96% van de havo- en vwo-leerlingen het basisniveau leesvaardigheid beheersen in de tweede klas. Op vmbo basis en kader is dat 60%.
Het goede nieuws is dat technisch lezen bij ons als mavo-/havo-/vwo-school een kwestie is van maatwerk.
Het slechte nieuws is dat onze samenleving toestaat de technische leesvaardigheid van zoveel vmbo basis- en kaderleerlingen zo te laten afglijden dat deze leerlingen de toegang tot alle literatuur verliezen.
Terug naar het hier en nu, achter de schermen van onze eigen school. Wat doen wij om de ontlezingsgolf te temperen?
We mailden met Marlon Asters, een collega die twee dijken van bibliotheken initieerde op onze studiepleinen.
Beste Marlon,
Hoe is het met lezen gesteld op onze school en wat deed je besluiten maar liefst twee bibliotheken te organiseren?
Kandinsky College opent je wereld? Dat begint met goed leesonderwijs, daarvan ben ik overtuigd.
Hai David,
Goed dat je de leesuitdaging aankaart.
Op het Kandinsky is er volgens mij een redelijk stabiel beeld voor wat betreft de examenuitslagen, dat enigszins afwijkt van het landelijk beeld. Maar dat kan (nog) geen gevolg zijn van de onderbouwbibliotheek (sinds 3 jaar) of de bovenbouwbieb (sinds een jaar), want toen waren de laatste examenkandidaten niet aanwezig om er echt van te kunnen meeprofiteren.
Mijn grootste drijfveer om bibliotheken te realiseren was het feit dat ik 'verwend' was op het Stedelijk Gym, waar Joke Boonstra de scepter zwaaide in een fantastische mediatheek/bibliotheek. Ook mijn overtuiging dat ieder kind het verdient, te worden blootgesteld aan een boekenrijke omgeving, waarin mensen met plezier lezen en dat ook laten zien. Ik zou dus het liefst op verschillende plaatsen in de school lekkere leesplekken hebben met banken, relaxfauteuils en zitzakken,- naast boeken! In eerste instantie nam ik, net als collega's dat deden vóór mij, mijn eigen boeken mee naar school. Van collega’s hoorde ik dezelfde verhalen: ze sleepten allemaal hun eigen boeken mee naar school. Dat vond ik vreemd voor een school die een leeskwartier heeft.
Om leerlingen, die van thuis uit niet met boeken in aanraking komen, te stimuleren om te gaan lezen, moet de drempel zo laag mogelijk zijn. Door een aantrekkelijke bibliotheek midden op het onderbouwplein te plaatsen, zijn boeken geen abstract concept meer ergens in een verstoft hoekje, maar een vast onderdeel van de schoolomgeving. Wat dat oplevert: 4012 boeken uitgeleend in een jaar tijd. We zien een duidelijke stijging in het aantal uitleningen en, misschien nog wel belangrijker, we zien weer leerlingen spontaan met een boek op het plein zitten. Steeds meer leerlingen vinden de weg naar de onderbouwbieb.
Het liefst hadden we beide bibliotheken op één plek. Leerlingen kunnen dan ook uit een breder aanbod kiezen, en proberen ook gemakkelijker een boek van een hoger leesniveau. Op het bovenbouwplein is er minder zicht op de uitleen, ondanks de inspanningen om die uitleen overzichtelijk te maken. Leerlingen pakken daar soms snel een boek voor het leeskwartier, en zetten het daarna niet altijd goed terug. Begeleiding in de keuze van de boeken, zodat ze echt worden uitgeleend en -gelezen, zou beter zijn. We streven ernaar alle onderwijsassistenten hiervoor op te leiden.
Als we puur naar de harde examenresultaten van de talen en de zaakvakken van de afgelopen vijf jaar kijken, zien we gelukkig een relatief stabiel beeld. We komen hiermee volgens mij iets gunstiger voor de dag dan de landelijke, zorgwekkende PISA-trends. Wel moeten we kritisch blijven: de moeite die het leerlingen kost om tot dat stabiele niveau te komen, neemt wel toe. Ikzelf merk in de klas dat teksten vaker moeten worden voorgekauwd of dat de concentratieboog van onderbouwleerlingen korter is dan nog maar vijf jaar geleden. Het fundament onder de diploma's, waar je te allen tijde van een bepaald niveau overtuigd zou moeten kunnen zijn, wankelt landelijk, en daar zijn wij geen uitzondering op. Bij de presentaties van de profielwerkstukken van havo-5 las ik vorig jaar 'de mijsje' en 'de jonge', en op de affiches stonden veel taalfouten. Zij beginnen aan een opleiding op hbo-niveau. Dan wil je toch dat ze zich mondeling en schriftelijk goed kunnen redden.
Alles valt en staat volgens mij met aanbod. We moeten vertellen over boeken, voorlezen uit boeken, boeken binnen handbereik hebben en allemaal uitdragen dat lezen leuk en vanzelfsprekend is. Een breed aanbod is nodig, want iedereen heeft het recht een eigen smaak te ontwikkelen. Ik houd bijvoorbeeld totaal niet van Ludlumtrillers of voorspelbare romantische verhalen, maar een ander weer wél. Dan moet je wel weten wat er aan aanbod is.
Op dit moment zijn er veel Boekfluencers die Engelstalige boeken voor het voetlicht brengen. Leerlingen denken vaak dat er geen leuke Nederlandstalige boeken zijn. Maar @paulaleest, @jorisleest, @girlneedstoread; zij hebben allemaal een breed aanbod van boeken voor middelbare scholieren, en in dat repertoire komen ook Nederlandse auteurs aan bod. Om het aanbod aanlokkelijk te houden, is een divers en kwalitatief goed, actueel aanbod nodig. Een structureel budget voor de bibliotheken is dus van le(v)e(n)sbelang!
Lezen is niet alleen een feestje van de sectie Nederlands. We moeten leesvaardigheid vakoverstijgend aanpakken. Of het nu gaat om een bron bij geschiedenis of een contextopgave bij science: elke collega is een leesdocent. Het opstellen van een goede uitleg voor een nieuw spel bij een sportdag, het uitleggen van polarisatie, de begrippen bij de werking van de economie: allemaal lezen.
Kandinsky College opent je wereld? Dat begint met goed leesonderwijs, daarvan ben ik overtuigd.
Met vriendelijke groet,
Marlon Alsters
Docent Nederlands, mentor TTO-vwo en verwoed lezer