#ONDERWIJSINNOVATIE-AI

Laat AI voor je werken, maar laat AI niet je werk doen

Door Madelon de Meijer

Een vak voor de toekomst

Het vak Digitale Geletterdheid staat nog in de kinderschoenen, maar de ambitie is groot. Volgens Ricci Janssen, docent en coördinator van de werkgroep Digitale Geletterdheid, is het vak onmisbaar voor leerlingen die opgroeien in een wereld waarin technologie en kunstmatige intelligentie steeds belangrijker worden.

“AI en digitale geletterdheid zijn de toekomst. Onze leerlingen groeien op in een wereld waar je niet meer zonder kan. Je moet een basisniveau hebben om mee te kunnen op school en later in je werkleven. Of de ontwikkeling iets goeds is, daar komen we vanzelf achter. Het is wel belangrijk te weten wat er speelt.”

Grote verschillen in digitale vaardigheden

Hoe digitaal vaardig leerlingen zijn wanneer ze starten op school, verschilt sterk. Dat heeft vaak te maken met de situatie thuis.

“Je ziet een duidelijk verschil tussen leerlingen die thuis met een computer zijn opgegroeid en leerlingen die dat niet hadden. De eerste groep weet wat sneltoetsen zijn, hoe je bestanden opslaat en hoe je dingen downloadt. Maar er zijn ook leerlingen uit gezinnen zonder computer, of die er één met vier broers en zussen moeten delen. Die beginnen met een achterstand. Gelukkig leren onze leerlingen het snel bij als ze eenmaal de kans krijgen.”

Mediawijsheid

Aan het einde van het eerste leerjaar wil de werkgroep dat alle leerlingen beschikken over een stevige digitale basis. Daarbij gaat het niet alleen om praktische vaardigheden, maar ook om bewust omgaan met technologie.

Leerlingen leren bestanden opslaan, mappen aanmaken, e-mails versturen, bijlagen toevoegen, sneltoetsen gebruiken en werken met Word documenten. Daarnaast is er veel aandacht voor mediawijsheid. Onderwerpen als kunstmatige intelligentie, algoritmes, online risico’s en verantwoord gebruik van tools zoals ChatGPT komen uitgebreid aan bod.

AI als hulpmiddel, niet als redmiddel

De opkomst van AI heeft grote gevolgen voor het onderwijs. Volgens Ricci kunnen scholen die ontwikkeling niet negeren.

“Je kunt er simpelweg niet omheen, of je dat nu wil of niet. AI heeft voor- en nadelen. Een nadeel is dat het kritisch denken bij leerlingen kan afnemen. Maar daar ligt juist de rol van de docent: leer leerlingen AI te gebruiken als hulpmiddel, niet als redmiddel. Laat AI voor je werken, maar laat AI niet je werk doen.”

Trots op de eerste resultaten

Ondanks dat het vak nieuw is, kijkt Ricci tevreden terug op het eerste levensjaar van de werkgroep.

“Het vak was nieuw, maar het was echt heel leuk om te geven.”

In periode vier werken leerlingen bijvoorbeeld met Canva. Daar leren zij onder andere een visitekaartje en een CV maken. Waar zulke vaardigheden vroeger vaak pas later aan bod kwamen, kunnen brugklassers nu al professioneel ogende documenten ontwerpen met behulp van gratis digitale tools. Ook buiten de lessen zijn stappen gezet. Zo verzorgt de werkgroep workshops voor collega-docenten.

Meer tijd, meer scholing

Tegelijkertijd zijn er nog uitdagingen. De grootste daarvan is volgens Ricci het beperkte aantal lesuren.

“We hebben nu maar één uur per week, dat is veel te weinig. Mijn ideaalbeeld is dat de brugklassen twee uur per week krijgen.”

Daarnaast vraagt de snelle technologische ontwikkeling ook om voortdurende bijscholing van docenten. Leerlingen zijn op sommige gebieden al verrassend vaardig, waardoor het belangrijk is dat docenten voldoende kennis hebben om hen te begeleiden en, bijvoorbeeld, eventuele fraude te herkennen.

Volgend jaar wordt een nulmeting onder docenten uitgevoerd. Op basis daarvan worden gerichte workshops aangeboden om dochten bij te scholen.

Vooruitlopen op de toekomst

Als Ricci morgen één ding in het onderwijs zou mogen veranderen: meer lestijd voor het vak.

“Meer contacturen voor Digitale Geletterdheid. Veel meer. Dat is veruit het belangrijkste.”

De werkgroep Digitale Geletterdheid werkt ondertussen verder aan de opbouw van het vak. Vanaf 2031 wordt Digitale Geletterdheid officieel gecontroleerd door de inspectie. De school bereidt zich daar nu al op voor en loopt daarmee vooruit op landelijke ontwikkelingen.